خبرگزاری حوزه | اقتصاد مقاومتی زمانی میتواند در برابر فشارها و تکانههای خارجی ایستادگی کند که کشور در حوزههای حیاتی، وابستگی حداقلی به بیرون داشته باشد. در این میان، امنیت غذایی و خودکفایی در تولید محصولات راهبردی، از مهمترین مؤلفههای اقتدار و ثبات اقتصادی کشور به شمار میرود؛ چراکه تأمین غذای جامعه، موضوعی نیست که بتوان آن را به شرایط سیاسی، تحریمها یا تصمیمات کشورهای دیگر گره زد.
تجربه سالهای اخیر نشان داده است که هرگونه بحران، جنگ یا محدودیت در تجارت خارجی میتواند زنجیره تأمین کالاهای اساسی را با چالش مواجه کند. ازاینرو، تقویت تولید داخلی در بخش کشاورزی، نهتنها یک سیاست اقتصادی، بلکه ضرورتی راهبردی برای صیانت از امنیت ملی است.
در این مسیر، توجه به اقتصاد کشاورزی و حمایت واقعی از کشاورزان اهمیت ویژهای دارد. بخش عمده کشاورزی کشور ماهیتی مردمی دارد و میلیونها نفر بهصورت مستقیم و غیرمستقیم با آن ارتباط دارند؛ بنابراین تقویت این بخش میتواند علاوه بر تأمین نیازهای غذایی، زمینهساز اشتغال، رونق اقتصادی و کاهش آسیبپذیری کشور باشد.
در کنار سیاستگذاریهای اقتصادی، حوزههای علمیه و روحانیت نیز میتوانند با تبیین اهمیت تولید، حمایت از کشاورز و فرهنگسازی درباره مصرف کالای داخلی، در تحقق خودکفایی محصولات راهبردی نقش مؤثری ایفا کنند. پیوند ظرفیت علمی حوزه و دانشگاه با توان تولیدکنندگان، میتواند گامی مهم در مسیر تحقق واقعی اقتصاد مقاومتی باشد.
خبرگزاری حوزه در گفت و گو با مهدی عرفانیان، مسئول کارگروه اقتصاد کشاورزی مرکز راهبری اقتصاد مقاومتی حوزه، این موضوع را مورد بحث و واکاوی قرار داده که مشروح آن تقدیمتان می گردد:
فیلم | چرا باید در محصولات کشاورزی خودکفا شویم؟
سؤال: توضیح اجمالی بفرمایید که کارگروه اقتصاد کشاورزی چیست، چه وظایفی بر عهده دارد و از چه زمانی شکل گرفته است تا مخاطبان ما، بهویژه عزیزان حوزوی، با این کارگروه بیشتر آشنا شوند.
در ابتدای کلام میخواستم درباره اهمیت موضوع اقتصاد کشاورزی توضیحی خدمت شما عرض کنم که چرا این موضوع حائز اهمیت است. در سال ۱۳۹۲ که امام شهید سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی را ابلاغ میکنند، حدود ۲۴ بند در این سیاستها وجود دارد. از این ۲۴ بند، دو بند بهصورت مستقیم به مباحث کشاورزی و اقتصاد کشاورزی مربوط میشود و بر اساس احصایی که ما انجام دادهایم، حدود ۱۵ تا ۱۷ بند نیز بهصورت غیرمستقیم با موضوع کشاورزی مرتبط هستند.
یعنی میتوانیم بگوییم از مجموع ۲۴ بند سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی، حدود ۲۰ بند بهصورت مستقیم و غیرمستقیم با موضوع کشاورزی ارتباط دارند و هیچیک از بخشهای اقتصادی دیگر، مانند خدمات یا صنعت، چنین ویژگیای ندارند.
این یک مسئله است که نشان میدهد از نظر سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی، موضوع کشاورزی تا چه اندازه حائز اهمیت است.
جنبه دیگر این موضوع، توصیهها و تأکیدات امامین انقلاب است. حضرت امام خمینی(رحمهاللهعلیه) و امام شهید بهشدت بر موضوع کشاورزی تأکید داشتهاند و کشاورزی را بهعنوان محور توسعه مطرح میکردند.
محوریترین موضوع نیز در بحث اقتصاد کشاورزی، مسئله خودکفایی در محصولات راهبردی و محصولات اساسی است که اگر این موضوع بهصورت ویژه مورد توجه قرار گیرد، میتوانیم در اقتصاد کلان کشور جهش بسیار خوبی در این زمینه داشته باشیم.
بحث خودکفایی در محصولات راهبردی نیز اکنون بهعنوان یکی از دغدغهها، مسائل و چالشهای اصلی ما، بهویژه در زمانی که با موضوع جنگ درگیر هستیم، خود را نشان میدهد.
سؤال: حالا درباره خود کارگروه نیز میخواستم توضیح بفرمایید. به هر حال، کارگروه اقتصاد کشاورزی در کنار کارگروههای دیگر، اهدافی را دنبال میکند. مهمترین اهداف شما از ایجاد این کارگروه بخصوص با توجه به وجه حوزوی آن چیست؟ به هر حال میخواهید با کارشناسان حوزوی، بدنه حوزوی و اقتصاددانهای حوزوی که در زمینه اقتصاد گرایش و تخصص دارند، ارتباط داشته باشید. این اهداف چه مواردی بوده است؟
من به موضوع سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی برمیگردم. سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی واقعاً میتوان گفت که یک ریلگذاری بسیار خوب در طراحی برنامهها و سیاستهای اقتصادی کشور است.
بررسی دقیقی که ما انجام دادهایم، ما را به این موضوع رسانده است که یکی از موضوعاتی که در این سیاستها بسیار حائز اهمیت است، بحث گفتمانسازی اقتصاد مقاومتی در محیطهای رسانهای، حوزوی و دانشگاهی است.
بنابراین، موضوع گفتمانسازی بهعنوان اصلیترین محور برنامههای کارگروه اقتصاد کشاورزی مطرح است.
همانطور که خود شما نیز اشاره کردید، مدنظر ما این است که با نهادهای حوزوی و نهادهای علمی که در خود حوزه و همچنین در دانشگاهها وجود دارند، برنامهها و فعالیتهایی داشته باشیم که خروجی آن، انشاءالله در سیاستها و برنامههای بخش کشاورزی کشور در مرحله نخست و در مرحله دوم در اقتصاد کلان کشور، خود را نشان دهد.
سؤال: در حال حاضر چه افرادی عضو این کارگروه هستند و شما تاکنون بیشتر با چه مراکزی، اعم از حوزوی و غیرحوزوی، جلساتی داشتهاید یا بنا دارید همکاریها و مشارکتهایی با آنها داشته باشید؟
این فعالیتها هم در سطح حوزه برنامهریزی میشود و هم در سطح دانشگاه. البته تاکنون نیز یکسری برنامههایی داشتهایم و انشاءالله در ادامه نیز برنامههای دیگری خواهیم داشت.
البته این نکته را خدمتتان عرض کنم که در حال حاضر، موضوع اقتصاد کشاورزی در نهادهای حوزوی ما بهصورت مستقیم مورد توجه بسیاری از مراکز قرار نگرفته است. در محیطهای حوزوی، بهصورت مستقیم به این موضوع پرداخته نشده است؛ هرچند برخی مراکز فعالیتهای پراکندهای در این زمینه داشتهاند؛ برای مثال، مؤسسه امام خمینی(ره)، اندیشکده قدر و برخی نهادهای دیگر، از جمله انجمن علمی اقتصاد حوزه، بهصورت پراکنده به این موضوع پرداختهاند؛ اما این فعالیتها تاکنون بهصورت یک موضوع منسجم دنبال نشده است.
سؤال: یعنی هدف شما این است که به این فعالیتها یک انسجام موضوعی بدهید؟
دقیقاً همینطور است.
سؤال: در ارتباط با همین مراکزی که اشاره کردید و پیش از این در این زمینه فعالیتهایی داشتهاند و به هر حال تجربیاتی نیز کسب کردهاند، چه تعاملاتی داشتهاید؟ آیا از تجربیات آنها استفاده کردهاید تا بتوانید فعالیت بهتر و اثرگذارتری داشته باشید؟
ما با برخی از این نهادهای حوزوی برای مثال انجمن اقتصاد اسلامی تاکنون چندین جلسه و نشست علمی داشتهایم. این جلسات پیادهسازی شده و محورهای اصلی برای انجام فعالیتهای علمی و تهیه گزارشهای سیاستی از آنها استخراج شده است. بعضی از گزارشهای سیاستی نیز در حال حاضر استخراج شده و روی آنها کار شده است.
اما باز هم این موضوع بسیار حائز اهمیت است که خروجیهایی که این نهادهای حوزوی و دانشگاهی میتوانند داشته باشند، بتواند مسئله اصلی اقتصاد کشاورزی، یعنی خودکفایی در محصولات راهبردی را مورد توجه قرار دهد؛ بهگونهای که این مسئله هم از لحاظ علمی و هم از منظر حوزوی مورد بررسی قرار گیرد؛ یعنی بتوان از ظرفیت علمی دانشگاهها و ظرفیت حوزوی برای تبیین این موضوع در راستای فرمایشات مقام معظم رهبری استفاده کرد.
با توجه به اینکه حضرت آقای شهید چند سال پیش بحث «جهاد تبیین» را مطرح کرده بودند، این موضوع اهمیت بیشتری پیدا میکند.
در ادامه نیز یکسری نشستهای علمی، بازدیدهای علمی و همایشهای علمی خواهیم داشت. همچنین به دنبال این هستیم که بتوانیم الگویی را طراحی کنیم که منطبق بر مبانی دینی و اسلامی باشد و از این طریق، برای حل چالشهای اصلی حوزه اقتصاد کشاورزی راهکاری ارائه دهیم که در رأس این چالشها، همانطور که عرض کردم، بحث خودکفایی در محصولات راهبردی و محصولاتی است که بهنوعی هر روز بر سر سفره مردم قرار دارند.
سؤال: این نشستها، همایشها و برنامههایی که اشاره کردید، تاکنون اجرا شده است یا در حال برنامهریزی برای برگزاری آنها در سال جاری و سال آینده هستید؟
برخی از این نشستها برگزار شده است و برای برگزاری برخی برنامههای دیگر نیز در حال برنامهریزی هستیم. انشاءالله در طول سال جاری این برنامهها را دنبال خواهیم کرد.
سؤال: برنامه ویژه شما برای امسال چیست؟ چه در قالب همایش و جلسات و چه با رویکردهای دیگر، مهمترین برنامهای که برای امسال در نظر گرفتهاید، چیست؟
ما در حال برنامهریزی برای برگزاری یک همایش اقتصاد مقاومتی با تأکید بر موضوع اقتصاد کشاورزی هستیم.
سؤال: با همکاری چه مجموعههایی؟
با همکاری دانشگاهها و مراکز حوزوی، انشاءالله این برنامه را مدنظر داریم.
سؤال: زمان برگزاری همایش چه زمانی خواهد بود؟
انشاءالله این برنامه در پایان سال برگزار خواهد شد.
سؤال: این اشاره درستی بود که فرمودید مسئله راهبردی در اقتصاد کشاورزی، همان خودکفایی است؛ موضوعی که حضرت آقا و امام شهیدمان نیز بارها بر آن تأکید فرمودهاند. حالا در این زمینه، نقش مبلغان چیست؟ به هر حال، شما قطعاً با نماینده ولیفقیه در وزارت جهاد کشاورزی و دیگر دوستان و مجموعههای مرتبط ارتباط دارید. چه الگویی میتوانید به آنها ارائه دهید و چه نکاتی میتوانید مطرح کنید تا مبلغان، چه در بحث جمعآوری زکات و چه در فعالیتهایی که در روستاها انجام میدهند، بتوانند موضوع خودکفایی را نیز بهخوبی در جامعه تبیین و نهادینه کنند؟ همانطور که اشاره فرمودید، یکی از مهمترین وظایف حوزویان، جهاد تبیین در رابطه با این موضوع است. ایده و پیشنهاد خود شما در این زمینه چیست؟ از چه طریقی میتوان کاری کرد که مبلغان، کلام و فعالیت تبلیغی مؤثرتری در حوزه اقتصاد کشاورزی داشته باشند؟
به نکته بسیار خوبی را اشاره کردید. دغدغه ما نیز همیشه این موضوع بوده است که چگونه میتوانیم از ظرفیت نهاد روحانیت و طلاب دینی برای حل چالشهای اقتصادی کشور استفاده کنیم؟
بخش کشاورزی در اقتصاد ما یکی از واقعاً مردمیترین بخشهاست. یکی از وجوه تمایز بخش کشاورزی با سایر بخشها نیز همین مردمی بودن آن است.
ما اکنون بیش از ۹۰ درصد بخش کشاورزی کشور را در اختیار مردم داریم و این بخش کاملاً مردمی است. اگر این حدود ۹۰ درصد را با خانوادههای آنان محاسبه کنیم، میتوان گفت شاید حدود ۲۰ میلیون نفر در این حوزه قرار میگیرند. بنابراین، ما اکنون با یک مخاطب حدود ۲۰ میلیون نفری مواجه هستیم که همواره پشت آرمانهای نظام، انقلاب و رهبری ایستادهاند و بهعنوان یک پشتوانه محکم برای کشور بودهاند.
مسئلهای که اکنون وجود دارد این است که جایگاه بخش کشاورزی و همچنین جایگاه و منزلت کشاورز، باید هم در میان خود جامعه کشاورزی و هم در نهاد حاکمیت، مسئولان و مدیران، بهخوبی تبیین و نهادینه شود.
برای اینکه این منزلت و جایگاه بخش کشاورزی که در مبانی دینی ما بهشدت بر آن تأکید و توصیه شده است، در جامعه نهادینه شود، اگر بخواهیم این موضوع را بهدرستی جا بیندازیم، مهمترین قشر و مهمترین افرادی که میتوانند در راستای جهاد تبیین این مسئله را برای جامعه حدود ۲۰ میلیون نفری که بهصورت مستقیم درگیر این حوزه هستند و همچنین جامعه حدود ۹۰ میلیون نفری که بهصورت غیرمستقیم با آن ارتباط دارند ــ چراکه همه مردم هر روز از محصولات کشاورزی استفاده میکنند ــ تبیین کنند، چه کسانی هستند؟
به نظر ما، واقعاً هیچ نهادی به اندازه نهاد روحانیت نمیتواند در نهادینه کردن این موضوع موفق باشد؛ زیرا این نهاد از یک سو شأن تبلیغی دارد و از سوی دیگر، ارتباط تنگاتنگی با مردم برقرار کرده است. شبکه تبلیغی روحانیت در همه روستاها، شهرها و استانها فعال است.
اگر این مسئله برای مبلغان ما بهخوبی تبیین شود و آنها هنگامی که به روستاها و شهرها میروند، خودشان برای مردم تبیین کنند که این موضوع از نظر اقتصادی تا چه اندازه حائز اهمیت است، تصور ما این است که انشاءالله میتوانیم جهش بسیار خوبی در بخش کشاورزی ایجاد کنیم و منزلت، کرامت و جایگاه کشاورزی را در کشور ارتقا دهیم.
متأسفانه باید عرض کنم که با توجه به اهمیتی که بخش کشاورزی ما دارد، آنگونه که باید و شاید به این بخش در اقتصاد کشور توجه نمیشود و این بخش مورد بیمهری و غفلت قرار گرفته است.
ما میبینیم که در این زمینه، واقعاً برای این بخش و کشاورزان ما آنگونه که باید و شاید، حمایتهایی که لازم است، انجام نمیشود.
برای رفع این چالش و این مسئله نیز به نظر میرسد نهاد روحانیت میتواند بسیار مؤثر واقع شود. حالا اینکه چرا بخش کشاورزی ما آنگونه که باید مورد توجه قرار نگرفته است، موضوعی است که خودش به جلسات مستقلی نیاز دارد. امیدوارم خود خبرگزاری حوزه نیز در جلسات بعدی حتماً به این موضوعات بپردازد و با کمک اساتید و صاحبنظرانی که در این زمینه فعالیت کردهاند، ابعاد مختلف آن را بررسی کند.
سؤال: اگر نکته پایانی باقی مانده است، بخصوص درباره فعالیتهای خود کارگروه، اگر نکتهای هست، بفرمایید.
من یک موضوع را فراموش کردم که به آن اشاره کنم. موضوعی که میخواستم به آن اشاره کنم، وضعیت موجود ما در زمینه خودکفایی است. میخواستم توضیح دهم که وضعیت فعلی ما برای خودکفایی چگونه است.
الحمدلله، خدا را شکر، حدود ۸۵ درصد غذای کشور در داخل کشور تأمین میشود؛ یعنی ضریب خودکفایی ما در حوزه تأمین غذا حدود ۸۵ درصد است.
در دوران پهلوی، پیش از انقلاب، ضریب خودکفایی ما بسیار پایین بود. در اسناد و مدارک آمده است که در برخی مقاطع، حتی برای حدود یک ماه نیز غذای کافی در اختیار نداشتیم. اما اکنون، الحمدلله، به برکت این نظام و انقلاب، حدود ۸۵ درصد نیاز کشور در زمینه غذایی، در داخل کشور تولید میشود.
ما در بسیاری از محصولات، در سالهای مختلف به خودکفایی رسیدهایم؛ برای مثال، در محصولاتی مانند گندم، لبنیات، حبوبات، قند و شکر و برنج، در مقاطعی خودکفا بودهایم و ضریب خودکفایی ما نسبتاً ضریب خوبی است.
اما با توجه به اینکه شرایط محیطی ما اقتضا میکند، بهخصوص جنگی که با آن درگیر هستیم و محاصرهای که صورت گرفته است، ضرورت دارد که به یک نقطه مناسب برای تأمین غذای کشور برسیم؛ یعنی به یک نقطه ثبات دست پیدا کنیم تا از این تکانهها کمتر آسیب ببینیم.
این مسئله از این جهت نیز اهمیت دارد که ضریب خودکفایی فعلی ما، ضریب خودکفایی بسیار خوبی است، اما باید به یک نقطه باثباتتر برسیم تا اگر احیاناً مسئله یا مشکلی پیش آمد و فشارها و تحریمها افزایش یافت، بتوانیم آسیب کمتری ببینیم.
انتهای پیام/
نظر شما